~ လင်းမောင် ~
သံတိုင်နောက်ရောက်နေသည့် သတင်းထောက်တစ်ဦး၊ ပိတ်သိမ်းရန် အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးခံရသည့် သတင်းစာတစ်စောင်၊ နှစ်ရှည်ထောင်ဒဏ် ချမှတ်ခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည့် အယ်ဒီတာတစ်ဦးနှင့် တိုးပွားလာနေသော တားမြစ်ခံအကြောင်းအရာများ စာရင်းကို ရှောင်ရှားကျော်လွှားနိုင်ရန် သင်ယူနေရသည့် သတင်းခန်းတစ်ခု။
ထိုအရာများသည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ မီဒီယာအခင်းအကျင်းတွင် သီးခြားဖြစ်ပွားနေသည့် ဖြစ်စဉ်များ မဟုတ်တော့ပေ။ ၎င်းတို့သည် အမျိုးသားလုံခြုံရေး၊ နိုင်ငံရေးသစ္စာစောင့်သိမှုနှင့် ဥပဒေရေးရာ ဖိအားများက သတင်းစာပညာ၏ နယ်နိမိတ်များကို ပိုမိုသတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းပေးနေသည့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပုံစံတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။
နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များအဖွဲ့ (RSF) ၏ နောက်ဆုံးအကဲဖြတ်ချက်တွင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) နှင့် ဟောင်ကောင် အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် ဂျွန်လီ ၎င်း၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ဖျက်ဆီးသူများစာရင်း (2026 Press Freedom Predators List) တွင် ထပ်မံထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။
နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ယင်းအစီရင်ခံစာတွင် သတင်းထောက်များကို တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခြင်းနှင့် သတ်ဖြတ်ခြင်းတို့အတွက် ပါတီကို လုံခြုံရေးကဏ္ဍအောက်တွင် ဖော်ထုတ်ထားပြီး၊ မီဒီယာကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များအပေါ် တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ အသုံးပြုမှုအတွက် လီကိုမူ ဥပဒေရေးရာကဏ္ဍတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။
စာရင်းတွင် ရှီကျင့်ဖျင် တစ်ဦးချင်းစီထက် CCP ကိုသာ အမည်တပ်ဖော်ပြထားသော်လည်း RSF ၏ ကိုယ်ရေးအကျဉ်းတွင် သတင်းအချက်အလက် ထိန်းချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ပါတီ၏ မူဝါဒနောက်ကွယ်မှ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် တရုတ်ခေါင်းဆောင်ကို တိုက်ရိုက် ဖော်ထုတ်ထားသည်။
သတင်းပညာရှင် ၁၁၁ ဦး ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရသဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသည် သတင်းထောက်များအတွက် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အကျဉ်းထောင်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေကြောင်း ယင်းအဖွဲ့အစည်းက ပြောကြားသည်။
တရုတ်ပြည်မကြီးတွင် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု၊ စောင့်ကြည့်မှုနှင့် လွတ်လပ်သော သတင်းဖော်ပြမှုများအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များပါဝင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော စနစ်တစ်ခုကို ထိန်းသိမ်းထားစဉ်မှာပင် ဟောင်ကောင်၏ မီဒီယာပတ်ဝန်းကျင်သည် တိုးချဲ့လာနေသော အမျိုးသားလုံခြုံရေး မူဘောင်အောက်တွင် ဆက်လက်ဆုတ်ယုတ်နေချိန်၌ ယခုနောက်ဆုံး စာရင်းထုတ်ပြန်မှု ထွက်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
▪ ရှီ၏ သတင်းအချက်အလက် ထိန်းချုပ်ရေးစနစ် စိစစ်ခံနေရခြင်း
၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အာဏာရယူပြီးကတည်းက ရှီကျင့်ဖျင်သည် RSF ၏ အကဲဖြတ်ချက်များတွင် ထပ်ခါတလဲလဲ ပါဝင်လာခဲ့သည်။
တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ကိုယ်ရေးအကျဉ်းတွင် သမားရိုးကျ သတင်းခန်းများမှသည် လူမှုမီဒီယာ ပလက်ဖောင်းများ၊ သီးသန့်စကားပြောဆိုမှုများနှင့် လျှို့ဝှက်ကုဒ်သွင်းထားသော ဆက်သွယ်ရေးများအထိ ကျယ်ပြန့်လာသည့် ပိုမိုပြည့်စုံသော သတင်းအချက်အလက် ထိန်းချုပ်ရေးစနစ်တစ်ခုကို ဖော်ပြထားသည်။
တရုတ်နိုင်ငံ၏ Great Firewall သည် ယခုအခါ နိုင်ငံခြားဝက်ဘ်ဆိုက်များကိုသာမက VPN ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် လျှို့ဝှက်ကုဒ်သွင်းထားသော စာတိုပေးပို့ရေး အက်ပ်လီကေးရှင်းများကိုပါ စစ်ထုတ်တားဆီးနေပြီဖြစ်ကြောင်း RSF က ပြောကြားသည်။ နိုင်ငံရေးအရ အထိခိုက်မခံသော သို့မဟုတ် အဖျက်အမှောင့်ဟု ယူဆရသော အွန်လိုင်းအကြောင်းအရာများသည် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ရပြီး သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာအဖွဲ့အစည်းများမှာမူ စိစစ်စောင့်ကြည့်မှုအောက်တွင် လည်ပတ်နေကြရသည်။
ယင်းအဖွဲ့အစည်းသည် သတင်းပညာရှင် ၁၁၁ ဦး ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရမှုကိုလည်း ထောက်ပြထားပြီး တရုတ်နိုင်ငံအား သတင်းထောက်များအတွက် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အကျဉ်းထောင်အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။
၎င်းမီးမောင်းထိုးပြထားသော အမှုများထဲတွင် အဆုတ်အကျိတ်ဝေဒနာ ခံစားနေရပြီး ကျန်းမာရေး ဆုတ်ယုတ်နေကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်နေသည့်တိုင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခံထားရဆဲဖြစ်သည့် ဝါရင့်သတင်းထောက် တုန်ယွီယွီ ပါဝင်သည်။
RSF သည် ၎င်းအတွက် သင့်လျော်သော ဆေးဝါးကုသမှု ရရှိနိုင်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။
အခြားအမှုတစ်ခုမှာ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ စတင်ဖြစ်ပွားချိန် အစောပိုင်းကာလများအတွင်း ဝူဟန်မြို့မှ သတင်းပေးပို့ခဲ့သည့် အရပ်သားသတင်းထောက် ကျန်းကျန်၏ အမှုဖြစ်သည်။ ထောင်ဒဏ်ကျခံပြီးနောက် ယင်းအမျိုးသမီးသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရပြီး ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။
ထို့ပြင် သူစိတ်ကြိုက် ရွေးချယ်ထားသော ရှေ့နေတစ်ဦးဖြင့် ခုခံချေပခွင့်ကိုလည်း ငြင်းပယ်ခံထားရကြောင်း RSF က ပြောကြားသည်။
တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း အဂတိလိုက်စားမှုများအကြောင်း သတင်းရေးသားဖော်ပြခဲ့သည့် သတင်းထောက် ပိုင်ကျောက်တုန်အား တရားခံလွှဲပြောင်းပေးရေး လုပ်ငန်းစဉ်များ စတင်ရန် ထိုင်းနိုင်ငံအပေါ် ဖိအားပေးနေမှုများနှင့် ပတ်သက်၍လည်း RSF က စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ထပ်မံထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။
၎င်းအား တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခြင်းသည် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရမှုဆီသို့ ကျရောက်စေနိုင်ကြောင်း RSF က သတိပေးထားသည်။
ထိုအမှုများသည် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်များကို စိန်ခေါ်သည့် သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးအရ အထိခိုက်မခံသော အကြောင်းအရာများကို စစ်ဆေးဖော်ထုတ်သည့် သတင်းထောက်များ ရင်ဆိုင်ရသော အန္တရာယ်များကို သရုပ်ဖော်နေသည်။
ဖိအားများသည် ဖမ်းဆီးခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခြင်းဖြင့် အဆုံးမသတ်သွားပေ။ ဥပဒေရေးရာ ကိုယ်စားပြုခွင့်၊ ဆေးဝါးကုသမှု ရရှိခွင့်နှင့် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်ခွင့်တို့အပေါ် ကန့်သတ်ချက်များသည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု၏ နောက်ဆက်တွဲ အကျိုးဆက်များကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေနိုင်သည်။
▪ ဟောင်ကောင်၏ မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့် သိသိသာသာ ကျဆင်းလာခြင်း
ဟောင်ကောင်ရှိ အခြေအနေသည် ဆက်စပ်နေသော်လည်း ကွဲပြားခြားနားသော ဆုတ်ယုတ်မှုတစ်ခုကို ရောင်ပြန်ဟပ်နေသည်။
RSF သည် ဂျွန်လီကို ၂ နှစ်ဆက်တိုက် အမည်တပ်ဖော်ပြခဲ့ပြီး သတင်းထောက်များအား နှောင့်ယှက်ရန် သို့မဟုတ် ဖိနှိပ်ရန် ဥပဒေရေးရာ ယန္တရားများကို အသုံးပြုသည်ဟု စွပ်စွဲခံရသော ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် အဖွဲ့အစည်းများစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် ဖြစ်လာပြီးကတည်းက လီသည် ပေကျင်း၏ အမျိုးသားလုံခြုံရေး မူဘောင် အကောင်အထည်ဖော်မှုနှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် ပုဒ်မ ၂၃ ဥပဒေဟု အများသိကြသည့် အမျိုးသားလုံခြုံရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု ဥပဒေ (Safeguarding National Security Ordinance) ပြဋ္ဌာန်းမှုတို့ကို ကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အမျိုးသားလုံခြုံရေးဥပဒေနှင့် နောက်ဆက်တွဲ ပုဒ်မ ၂၃ ဥပဒေတို့သည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော လုပ်ဆောင်ချက်များကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန်နှင့် တရားစွဲဆိုရန် အာဏာပိုင်များ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများကို တိုးချဲ့ပေးခဲ့သည်။
ဟောင်ကောင်အစိုးရကမူ ဤအစီအမံများသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို ကာကွယ်ရန်နှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုသည်။
သို့သော် ဝေဖန်သူများက ဥပဒေများ၏ ကျယ်ပြန့်သော အတိုင်းအတာသည် သတင်းထောက်များ၊ ထုတ်ဝေသူများနှင့် သတင်းရင်းမြစ်များအတွက် မရေရာမှုများကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်မိမိ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု (Self-censorship) ကို အားပေးအားမြှောက်ပြုနေကြောင်း ငြင်းခုံကြသည်။
RSF ၏ ကမ္ဘာ့သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ညွှန်းကိန်း (World Press Freedom Index) တွင် ဟောင်ကောင်၏ ရပ်တည်မှုသည် ကျဆင်းမှု အတိုင်းအတာကို ရောင်ပြန်ဟပ်နေသည်။ ယင်းမြို့သည် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် အဆင့် ၁၈ ၌ ရှိခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေပေါင်း ၁၈၀ အနက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် အဆင့် ၈၀ သို့လည်းကောင်း၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် အဆင့် ၁၄၀ သို့လည်းကောင်း ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။
၎င်းသည် ညွှန်းကိန်း၏ အနိမ့်ဆုံး အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ဖြစ်သော “အလွန်ပြင်းထန်စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေ” တွင် ၂ နှစ်ဆက်တိုက် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ် အဆင့်သတ်မှတ်ချက်တွင် ဟောင်ကောင်သည် အဆင့် ၁၄၀ ၌ ရှိနေပြီး တရုတ်ပြည်မကြီးမှာမူ အဆင့် ၁၇၈ ၌ ရပ်တည်နေသည်။ ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံရေးနှင့် ဥပဒေစနစ်များမှာ ကွဲပြားခြားနားနေဆဲ ဖြစ်သော်လည်း ဤကိန်းဂဏန်းများသည် စီရင်ပိုင်ခွင့်နယ်မြေ နှစ်ခုစလုံးတွင် သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ဆုတ်ယုတ်လာမှုကို မီးမောင်းထိုးပြနေသည်။
▪ ဂျင်မီလိုင် ထောင်ဒဏ် အနှစ် ၂၀ ချမှတ်ခံရမှုကပေးသော ဥပမာ
Apple Daily တည်ထောင်သူ ဂျင်မီလိုင်အား ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခြင်းသည် ဟောင်ကောင်၏ ပြောင်းလဲလာသော မီဒီယာပတ်ဝန်းကျင်၏ အထင်ရှားဆုံး ဥပမာများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ် လိုင်သည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးဥပဒေအောက်တွင် ပြည်ပအင်အားစုများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု စွဲချက်များနှင့် နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေသော စာပေများ ထုတ်ဝေရန် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု စွဲချက်များဖြင့် ပြစ်မှုထင်ရှားတွေ့ရှိပြီးနောက် ထောင်ဒဏ် အနှစ် ၂၀ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။
Apple Daily ဝန်ထမ်းဟောင်း ဦး အပါအဝင် အခြားတရားခံ ရှစ်ဦးမှာလည်း ထောင်ဒဏ် ခြောက်နှစ်နှင့် သုံးလမှ ၁၀ နှစ်အထိ အသီးသီး ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။
ထိုစီရင်ချက်သည် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် လိုင် ဖမ်းဆီးခံရချိန်မှ စတင်ခဲ့သော ရှည်လျားသည့် တရားစီရင်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု၏ နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်သည်။
အစိုးရရှေ့နေများသည် Apple Daily ဆောင်းပါးများနှင့် သတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာ့အာဘော် လုပ်ဆောင်ချက်များကို ၎င်းတို့၏ အမှုတွဲ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ကိုးကားဖော်ပြခဲ့ကြပြီး လိုင်သည် တရုတ်နှင့် ဟောင်ကောင်တို့ကို ဆန့်ကျင်ရန် ပြည်ပဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုကို ရှာကြံရန် ပူးပေါင်းကြံစည်ခဲ့သည်ဟု ငြင်းခုံခဲ့ကြသည်။
ဟောင်ကောင် အာဏာပိုင်များက ယင်းစီရင်ချက်သည် ပြင်းထန်သော အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပြစ်မှုများအပေါ် ဥပဒေနှင့်အညီ တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ကာကွယ်ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် လီက လိုင်၏ အပြုအမူသည် မြို့တော်အတွက် အန္တရာယ်ဖြစ်စေသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး ယခုစီရင်ချက်သည် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး လည်ပတ်ဆောင်ရွက်မှုကို ပြသလိုက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (Human Rights Watch)၊ RSF နှင့် အခြားသော နိုင်ငံတကာ အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများက ယင်းစီရင်ချက်သည် မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်အပေါ် ပြင်းထန်သော ထိုးနှက်ချက်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း ငြင်းခုံလျက် ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။
ထောင်ဒဏ် အနှစ် ၂၀ မှာ ထုတ်ဝေသူတစ်ဦးအတွက် အလွန်အမင်း ပြင်းထန်သော ပြစ်ဒဏ်တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ပြီး ၎င်းအား ပြန်လွှတ်ပေးရန် RSF က တောင်းဆိုခဲ့သည်။
အာဏာပိုင်များက ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ပြီး အဆင့်မြင့် အမှုဆောင်အရာရှိများကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီးနောက် Apple Daily သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပိတ်သိမ်းရန် အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးခံခဲ့ရပြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းပိတ်သိမ်းသွားခြင်းသည် ဟောင်ကောင်၏ အထင်ရှားဆုံး လွတ်လပ်သော သတင်းစာများထဲမှ တစ်စောင်ကို မီဒီယာအခင်းအကျင်းမှ ဖယ်ရှားပစ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် အွန်လိုင်းသတင်းဌာန Stand News ကို ဆက်လက်ပိတ်သိမ်းလိုက်ခြင်းနှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် အယ်ဒီတာဟောင်း နှစ်ဦးအား နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှုဖြင့် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းတို့က လွတ်လပ်သော သတင်းစာပညာအတွက် နေရာလပ်ကို ပိုမိုကျဉ်းမြောင်းသွားစေခဲ့သည်။
▪ စိုးရိမ်မှုများကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေသော ဖမ်းဆီးမှုအသစ်များနှင့် ဥပဒေရေးရာ ဖိအားများ
ဟောင်ကောင်၏ မီဒီယာကဏ္ဍအပေါ် ဖိအားများသည် Apple Daily နှင့် Stand News တို့ ပါဝင်ပတ်သက်သည့် အမှုများထက် ကျော်လွန်၍ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခဲ့သည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဂျွန်လီ ကိုယ်ရေးအကျဉ်းတွင် လွတ်လပ်သော သတင်းဌာန Boom News ကို တည်ထောင်သူ တန်ဟိုဝင်းအား ၄၈ နာရီကြာ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့မှုနှင့် သတင်းအချက်အလက်အမှားများ ဖြန့်ဝေခြင်းမှတစ်ဆင့် လှုံ့ဆော်မှု စွပ်စွဲချက်များအပေါ် RSF ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတို့ကို ရည်ညွှန်းဖော်ပြထားသည်။
ဟောင်ကောင် သတင်းထောက်များအသင်း (Hong Kong Journalists Association) အပါအဝင် သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် အဖွဲ့အစည်းများမှ အဖွဲ့ဝင်များထံ ဦးတည်သည့် နှောင့်ယှက်မှုများ၊ သေကြောင်းကြံစည်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် အသရေဖျက် လှုံ့ဆော်မှုများကိုလည်း ယင်းအဖွဲ့အစည်းက မီးမောင်းထိုးပြထားသည်။
ဟောင်ကောင်အစိုးရ၏ အမျိုးသားလုံခြုံရေး မူဘောင်သည်လည်း ဆက်လက်ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် အာဏာပိုင်များသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးဥပဒေ၏ အကောင်အထည်ဖော်ရေး စည်းမျဉ်းများကို ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး လုပ်ပိုင်ခွင့်များနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှု သိမ်းဆည်းခြင်းဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။
မတ် ၂၄ ရက်တွင် အမျိုးသားလုံခြုံရေး ရဲတပ်ဖွဲ့သည် နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေသော စာပေများ ရောင်းချသည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် လွတ်လပ်သော စာအုပ်ရောင်းချသူ ပေါင်ယက်မင်နှင့် အခြား ၃ ဦးတို့ကို အမျိုးသားလုံခြုံရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု ဥပဒေအောက်တွင် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။
ထိုဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပြစ်မှုများ၏ နယ်နိမိတ်များသည် ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခြင်း၊ ဝေဖန်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် စာပေပစ္စည်းများ ဖြန့်ဝေခြင်းတို့အထိ ကျယ်ပြန့်လာနိုင်ကြောင်း သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် အဖွဲ့အစည်းများအကြား စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ဟောင်ကောင်ဆိုင်ရာ ဗြိတိန်အစိုးရ၏ နောက်ဆုံး ၆ လပတ် အစီရင်ခံစာတွင်လည်း လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်၊ စုဝေးခွင့်၊ အသင်းအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းခွင့်နှင့် သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်တို့အပေါ် အမျိုးသားလုံခြုံရေး ဥပဒေများ၏ ဆက်လက်သက်ရောက်နေမှုကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
၎င်းတွင် လိုင် အပေါ် ချမှတ်ခဲ့သည့် ထောင်ဒဏ် အနှစ် ၂၀ နှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးဥပဒေနှင့် ပုဒ်မ ၂၃ ဥပဒေတို့ကို ဆက်လက်အသုံးပြုနေမှုတို့ကို မှတ်ချက်ပြုထားသည်။
▪ တရားဝင် အာမခံချက်များနှင့် မီဒီယာ လက်တွေ့အခြေအနေများအကြား ကျယ်ပြန့်လာသော ကွာဟချက်
ဟောင်ကောင် အရာရှိများသည် အာဏာပိုင်များက သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်ကို ဖိနှိပ်နေသည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်များကို ထပ်ခါတလဲလဲ ပယ်ချခဲ့ကြသည်။ သတင်းထောက်များသည် ဥပဒေဘောင်အတွင်းမှ လွတ်လပ်စွာ သတင်းရေးသားခွင့် ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး အမျိုးသားလုံခြုံရေး ဥပဒေသည် တရားဝင် သတင်းစာပညာထက် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ အပြုအမူများကိုသာ ပစ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ၎င်းတို့က အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။
လီသည် မီဒီယာအဖွဲ့အစည်းများအား ကျွမ်းကျင်မှုဆိုင်ရာ စံနှုန်းများကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် နိုင်ငံတော် အကျိုးစီးပွားကို ပံ့ပိုးပေးသည့် တရုတ်ဆွေးနွေးပြောဆိုမှုနှင့် ဇာတ်ကြောင်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဟု ၎င်းဖော်ပြခဲ့သည့် အရာတွင် ပါဝင်ကူညီရန်လည်း တောင်းဆိုခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ထပ်ခါတလဲလဲ ဖမ်းဆီးမှုများ၊ တရားစွဲဆိုမှုများ၊ ပိတ်သိမ်းမှုများနှင့် ကန့်သတ်ချက်များသည် သတင်းထောက်များအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် ဥပဒေရေးရာ နောက်ဆက်တွဲ အကျိုးဆက်များကို ချိန်ဆနေရသည့် မီဒီယာပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုကို ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု၊ ပူးပေါင်းကြံစည်မှု သို့မဟုတ် သတင်းအချက်အလက်အမှား ဖြန့်ဝေမှုအဖြစ် မည်သည့်အရာက အကျုံးဝင်နိုင်သည်ဆိုသည့် မရေရာမှုသည် လွတ်လပ်သော မီဒီယာအဖွဲ့အစည်းများအတွက် အဓိက စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
တရုတ်ပြည်မကြီးတွင်မူ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းမှုနှင့် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု အတိုင်းအတာသည် သိသိသာသာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်နေဆဲ ဖြစ်သည်။
RSF ၏ အကဲဖြတ်ချက်တွင် အာဏာရပါတီသည် ထုတ်ဝေဖြန့်ချိသည့် အရာများကိုသာမက ဒစ်ဂျစ်တယ် ပလက်ဖောင်းများနှင့် သီးသန့်ဆက်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများမှတစ်ဆင့် သတင်းအချက်အလက်များ စီးဆင်းပျံ့နှံ့ပုံကိုပါ ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည့် စနစ်တစ်ခုကို ဖော်ပြထားသည်။
▪ ကန့်သတ်ချက်များ၏ နောက်ကွယ်ကို ဖော်ထုတ်ရန် RSF ၏ ကြိုးပမ်းချက်
သတင်းထောက်များအပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများအတွက် အပြစ်ပေးအရေးယူခြင်း မခံရဘဲ ကင်းလွတ်ခွင့်ရနေမှုကို အဆုံးသတ်ရေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာနေ့ (International Day to End Impunity for Crimes Against Journalists) အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် RSF သည် ၎င်း၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ဖျက်ဆီးသူများစာရင်းကို နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ စာရင်းတွင် နိုင်ငံရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ဥပဒေရေးရာ၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ဟူသော ကဏ္ဍငါးခုတစ်လျှောက် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၃၃ ခုကို ဖော်ထုတ်ထားသည်။
ယင်းလုပ်ဆောင်ချက်သည် သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာဌာနများအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် တာဝန်ရှိသူများ အသုံးပြုသည့် နည်းလမ်းများကို ဖော်ထုတ်ရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် သီဘော့ ဘရူတင်က ပြောကြားခဲ့သည်။
ထိုစာရင်းသည် တိကျသော ဖိနှိပ်မှုပုံစံများအတွက် တာဝန်ရှိသည်ဟု RSF က ယူဆသော လုပ်ဆောင်သူများကို ဖော်ထုတ်ခြင်းအားဖြင့် နိုင်ငံများနှင့် နယ်မြေများတစ်လျှောက် အခြေအနေများကို တိုင်းတာသည့် အဖွဲ့အစည်း၏ နှစ်ပတ်လည် ကမ္ဘာ့သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ညွှန်းကိန်းကို ဖြည့်စွက်ပေးသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ် စာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်အများအပြားသည် ထိုအချိန်မှစ၍ ကြီးမားသော နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရကြောင်းကိုလည်း ယင်းအဖွဲ့အစည်းက မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။
အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အလီခါမေနီ သည် အမေရိကန်၏ တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုအတွင်း သေဆုံးခဲ့ပြီး ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံမှ နီကိုလပ်စ် မာဒူရိုမှာမူ အမေရိကန်၏ စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုအတွင်း ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ ဖက်ဒရယ် အချုပ်အနှောင်အောက်တွင် ထိန်းသိမ်းခံထားရသည်။ ဟန်ဂေရီနှင့် ဆားဘီးယားတို့ရှိ နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများသည်လည်း ယခင်က အမည်စာရင်းတင်သွင်းခံခဲ့ရသော ခေါင်းဆောင်များ၏ ရာထူးနေရာများကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။
သို့သော် တရုတ်နှင့် ဟောင်ကောင်တို့အတွက်မူ နောက်ဆုံးထုတ်ပြန်လိုက်သော စာရင်းသည် ဦးတည်ရာလမ်းကြောင်း ပြောင်းလဲမှုထက် ကန့်သတ်ချက်များ ဆက်လက်တည်ရှိနေမှုကို ရောင်ပြန်ဟပ်နေသည်။
ရှီ၏ ခေါင်းဆောင်မှုကို ကျယ်ပြန့်သော သတင်းအချက်အလက် ထိန်းချုပ်ရေးစနစ်တစ်ခုနှင့် RSF က ဆက်လက်ဆက်စပ်ဖော်ပြနေပြီး လီမှာမူ ဟောင်ကောင်၏ မီဒီယာများကို ထိန်းကျောင်းနေသည့် ဥပဒေမူဘောင်အတွက် စိစစ်စောင့်ကြည့်မှုအောက်တွင် ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။
ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရသော သတင်းထောက်များ၊ ပိတ်သိမ်းခံရသော သတင်းခန်းများနှင့် နှစ်ရှည်ထောင်ဒဏ်များ ချမှတ်ခံရသည့် အမှုများသည် အဖွဲ့အစည်း၏ အကဲဖြတ်ချက်အတွက် ခိုင်မာသော အခြေခံအချက်တစ်ခုကို ပေးစွမ်းခဲ့သည်။
အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များ၏ နောက်ကွယ်တွင် လွတ်လပ်စွာ အလုပ်မလုပ်နိုင်သော သတင်းထောက်များ၊ ထောင်ဒဏ်ကျခံနေရသော ထုတ်ဝေသူများနှင့် တရားစွဲဆိုခံရမည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအောက်တွင် လည်ပတ်နေရသော မီဒီယာအဖွဲ့အစည်းများ ရှိနေကြသည်။ CCP နှင့် ဟောင်ကောင် အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်တို့အား ထပ်ခါတလဲလဲ ထည့်သွင်းဖော်ပြခြင်းသည် ထိုမှတ်တမ်းကို နိုင်ငံတကာ၏ စိစစ်စောင့်ကြည့်မှုအောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေခဲ့သည်။
#MeKongNews








